De (on)logica van uistelgedrag

Over een week heb ik een examen. Een verslag dat afmoet. Die presentatie die ik moet geven. Over een week pas. Ik heb nog tijd. Nog véél tijd eigenlijk.

Nog drie dagen. Als ik nu begin, heb ik nog net tijd genoeg om alles rustig en grondig af te werken. Genoeg tijd nog dus. Morgen beginnen dan maar.

Nog één dag. Zucht. Stress. Mijn maag krimpt in elkaar als ik er aan denk. Misschien als ik nu begin, dat het dan nog nét lukt. Misschien.

Nog 2 uur. Shit, nu moet ik echt beginnen. Werk werk werk. Typ typ typ. De woorden stromen, komen op het scherm, het gaat lukken, nog even, net op tijd of net niet, af!!!! Oef.

En dan die fascinerende conclusie: aha, zo slecht ben ik niet. Want ok, de kwaliteit van mijn werk is niet top, misschien zelfs onvoldoende. Maar àls ik op tijd begonnen zou zijn, dan zou ik best wel goed werk/een goed examen/een goede opdracht kunnen afgeleverd hebben. Opluchting alom. We hebben dus eigenlijk niet gefaald.

Herkenbaar? ;-)

Waar gaat dit eigenlijk om? Op welke manier kunnen we inzicht krijgen in dit, op het eerste zicht, onlogische gedrag?

Carol Dweck geeft met haar theorie over de mindsets een goede verklaring voor dit gedachtenpatroon.

Volgens Dweck zijn er 2 manieren, 2 mindsets om naar intelligentie (en bij uitbreiding ook naar talent in het algemeen) te kijken.

De eerste manier is wat ze de 'fixed mindset' heeft genoemd. Die mindset is een geheel van overtuigingen met als onderliggende boodschap: 'intelligentie is iets vaststaands. Je hebt het (of: bent het) of je hebt (bent) het niet.'
Gevolg van die boodschap is de conclusie: als ik iets niet kan (of niet onmiddellijk kan), tja, dan betekent dat dus dat ik niet intelligent ben.
Auw. Boink. Kraak. Dit zijn de geluiden van een instortend zelfbeeld als iemand met een fixed mindset een fout maakt. Faalt! Mislukt!! Voor altijd verdoemd is! (ok, dit laatste was overdreven :-)
Gevolgen: je kan het maar best gewoon niet meer proberen. Veel veiliger. Dan hoef je nooit te beseffen 'dat je misschien toch niet zo slim bent.' Dan hoef je nooit aan anderen uit te leggen 'hoe het kan dat iemand met jouw intelligentie die fout maakte'. Alleen nog maar doen wat je al kan dus. Of wat heel heel erg makkelijk lijkt. En dan vooral nog op het laatste moment beginnen, zodat je de bovenstaande geruststelling kan gebruiken: "àls ik op tijd begonnen zou zijn, dan zou ik best wel goed werk/een goed examen/een goede opdracht kunnen afgeleverd hebben. Ik ben dus eigenlijk wel intelligent, ook al maak ik fouten."

Gelukkig, gelukkig, is er ook een heel àndere manier om naar intelligentie (of talent) te kijken. Die set van overtuigingen heeft Carol Dweck de 'growth mindset' genoemd en heeft als onderliggende boodschap: 'intelligentie is een potentieel. En hoe breng je dat potentieel tot uiting? Door te leren, te oefenen, te proberen.'
'Ik heb duidelijk nog niet genoeg geoefend.' 'Hm, blijkbaar klopt er iets niet aan de manier waarop ik dit geoefend heb.' Deze nuchtere conclusies trekt iemand met een growth mindset als hij/zij een fout gemaakt heeft.
Vanuit de growth mindset bekeken is een fout niets anders dan zuivere feedback over je leerproces. Geen instortende zelfbeelden, geen imago's die in stand moeten gehouden worden, alleen leer- en ontdekplezier (en ok, soms is het leren niet zo prettig, vraagt het inspanning, moet je moeite doen, maar het brengt je wel veel op).

Hoe kan je hier verder mee aan de slag?

5 tips:

- Word je bewust van je eigen mindset over intelligentie, talent, leren, falen, mislukken.
Welke ondertoon hebben je overtuigingen? Herken je de growth mindset bij jezelf of neig je eerder naar de fixed mindset

- Beloon jezelf (of je kind, je medewerker, je perfectionistische collega) voor de inspanning die jij/hij/zij geleverd heeft, niet voor het resultaat.
Uit onderzoek bleek dat belonen van of feedback geven op de inspanning en/of het proces de growth mindset bevordert. Belonen van of feedback op het resultaat bevorderen eerder een fixed mindset.

- Probeer nieuwe dingen uit, dingen waarvoor je vanuit je comfortzone in je leerzone moet gaan (een nieuw gerecht koken, een nieuwe sport uitproberen, een activiteit waar je niet vertrouwd mee bent) en voél in je lijf wat dat doet.
Blijf bij het ongemakkelijke gevoel van het niet-weten of niet-kunnen en voel hoe dit verdwijnt doorheen het leerproces.

- Als ik iets nog niet kan, is dat teken dat ik nog niet genoeg geoefend heb.
Onderzoek toonde aan dat er ong. 10.000u oefening nodig is om een expert in iets te worden. 10.000u, dat is 10 jaar oefenen aan 4u per dag (weekends niet meegerekend :-). Herkader vanuit deze kennis je eigen leerproces.

- Kies waarin je goed wil worden (en waarin niet!).
Onderzoek wat je het meeste energie geeft: in àlles àltijd en overàl goed willen zijn (ik word al moe als ik het typ :-) of bewust ontdekken waar je talenten liggen en die verder uitbouwen.

Wil je dit thema verder onderzoeken? Je bent van harte welkom op één van de workshops of voor individuele begeleiding.

terug naar overzicht