Over grenzen (of: wat je lijf je zegt)

Grenzen. Misschien wel één van de meest voorkomende thema's binnen coaching en therapie.
Zoals in "Ze gaat altijd over mijn grenzen."
Of vanuit jezelf: "Ik laat altijd over mijn grenzen gaan."
Of "Nu is mijn grens bereikt!"

Maar wat zijn die veelbesproken en veelgewenste grenzen eigenlijk? Hoe weet je waar je grenzen liggen? Hoe weet je dat er iemand over je grens gegaan is? Hoe weet je dat je over je eigen grenzen gaat? En hoe kan je ervoor zorgen dat je je grenzen beter bewaakt? (En wat is dat dan concreet, dat bewaken?)

Voor mij zijn grenzen lang een erg vaag concept geweest.
Gaat het om energie (en hoe voel je die dan)? Is er een soort van bol of ei rondom je, en kan je voelen wanneer iemand te dicht bij die bol komt? Kan je jezelf afsluiten, zodat er niets meer binnenkomt?

De laatste jaren werd me steeds duidelijker wat grenzen voor mij echt betekenen.
Voor mij zitten grenzen niet rond je lijf. Grenzen zitten in je lijf. Je lijf geeft aan wat het wél en wat het niét wil. Heel nauwgezet. Heel fijngevoelig. En heel erg persoonlijk.

"Neen, ik (= je lijf) wil niet naast die persoon zitten."
"Neen, ik (= je lijf) wil niet naar die film."
"Neen, voor mij (= je lijf) is het nu teveel."

Los van ons hoofd. Los van alle verwachtingen (van onszelf of van anderen). Los van alle gedachten.
('Ik moet dit toch kunnen.' 'Er is toch niks met die persoon dus ik moet er gewoon blijven naastzitten.' 'Iedereen kan hiertegen dus ik ook.' 'Ik heb geen andere keuze, ik moet gewoon doorgaan.')

Ons lijf geeft aan wat het wil en wat het niet wil.

Hmm, zullen er nu een aantal onder jullie denken. Mijn lijf geeft helemaal niet aan wat het niet wil. Of ja, pas als het te laat is. Pas als het veel te laat is. Pas als ik echt helemaal totaal niet meer kan, en ik helemaal crash. Pas toen ik een burn-out had.

Over je grenzen gaan of laten gaan, kan op verschillende manieren tot uiting komen:
- gedrag: je doet iets wat je niet wil of je doet iets niét wat je eigenlijk wel wil doen
- gevoelens: je neemt de gevoelens van anderen over en je hebt het gevoel er iets mee te moeten of ermee te blijven zitten
- gedachten: je merkt dat je soms niet meer weet wat je nu zelf over iets denkt

Met andere woorden: je bent je niet bewust van de innerlijke beweging die je lijf aangeeft, of je bent je er wél van bewust maar je houdt deze beweging tegen.

Dat brengt me bij een uiterst belangrijke vraag: wat is er nodig om te voelen wat je lijf je aangeeft én deze innerlijke beweging te (mogen) volgen?

1. Het is nodig dat je de signalen van je lichaam serieus neemt.
Je lichaam heeft altijd gelijk. Eender wat jij erover denkt, eender wat een ander erover denkt, eender wat de maatschappij erover denkt.
Als iets niet veilig is voor je lijf, dan is het voor je lijf niet veilig. Als je lijf iets niet wil, dan wil je lijf iets niet. Als je lijf teveel prikkels heeft gehad, dan heeft je lijf teveel prikkels gehad. Punt.

Want wat gebeurt er als je de signalen van je lijf niet serieus neemt?
Twee mogelijkheden: je lijf begint harder te roepen. Eerst voel je misschien een klein kriebeltje in je maag, maar als je niet luistert, dan wordt dit een grote kriebel. En dan een pijnlijke kriebel. Maagpijn misschien zelfs.
Eerst iets van spanning in je hoofd. En dan wat lichte hoofdpijn. Wat zwaardere hoofdpijn misschien. Of stevige migraine.
Als je niet luistert, kan het zijn dat je lijf harder begint te roepen.

Ik wil hiermee zeker niét beweren dat àlle lichamelijke pijn of ziektes een uiting zijn van iets dat emotioneel of psychisch niet klopt. Dat wil ik niét beweren, want dat geloof ik ook totaal niet. Alleen is het wel heel interessant om, zeker bij chronische pijn of ongemakken, te gaan onderzoeken of dit signalen zijn dat er iets in je leven niet klopt of niet bij je past.

Het kan ook zijn dat je lijf op de duur stopt met signalen geven.
Of beter gezegd: dat de signalen niet meer doordringen tot je bewustzijn. De spanningen stapelen zich op in je lijf maar je bent je er niet van bewust. Tot je op een dag misschien je bed niet meer uit kan. Tot je lijf je letterlijk stil legt omdat het teveel geworden is.

2. Wat is er nog nodig, naast het luisteren naar de signalen van je lijf?
Dat je handelt naar die signalen. Dat je de innerlijke beweging in je lijf ruimte geeft.
En ik geef eerlijk toe dat dit in de praktijk niet zo natuurlijk of niet zo makkelijk is.

Want hoewel ik daarnet schreef 'je lijf heeft altijd gelijk', gaan de signalen van je lijf niet altijd over het hier-en-nu.
Bij het handelen naar de signalen van ons lijf worden we namelijk geconfronteerd met onze diepste en oudste patronen in het contact met de wereld. Een pasgeboren kind weet nog niet waar het stopt en waar de anderen (in het bijzonder de moeder) begint. Het besef van het ik is iets dat langzaam groeit. Het verschil voelen tussen mezelf en de ander, mijn eigen lijf en dat van de ander, mijn eigen emoties en die van de ander, zijn essentiële stappen in dit proces. Vanaf onze geboorte krijgen we boodschappen over onze grenzen en onze behoeftes. Als we een baby zonder verwittigen optillen, dan geven we de boodschap 'iemand anders beslist wat jij moet doen, jij
bent machteloos'. Als een kind zijn of haar bord moet leegeten, is dat een boodschap over grenzen. Als een kind geen erkenning krijgt voor wat het voelt, is het moeilijker om te ontdekken wat hij zelf voelt en wat van de ander is.

In ons lijf blijven alle ervaringen, alle emoties die te pijnlijk waren, vastzitten, en deze worden opnieuw wakker gemaakt in het contact met de wereld. Vanuit deze pijnlijke ervaringen ontwikkelen we verschillende patronen of overlevingsstrategieën, ook rond het thema grenzen.
Hoe ons lijf op iets reageert, zegt dus niet alleen iets over het hier-en-nu maar kan ook oude ervaringen en herinneringen activeren. Als een reactie of een emotie hevig is, niet in verhouding met de aanleiding, dan kan dit een aanwijzing zijn dat er een gevoelig thema bij je getriggerd is.

3. Om je patronen in verband met grenzen te onderzoeken en in beweging te brengen, is er ook een IK nodig. Een IK dat kan waarnemen, dat kan onderzoeken, dat niet volledig samenvalt met onze patronen. Een IK dat met milde nieuwsgierigheid kan kijken en de delen in ons die geraakt worden kan leren kennen.

Enkele vragen bij het onderzoeken en anders omgaan met jouw grenzen en de signalen van je lijf:
- Welk beeld heb jij van je grenzen? Versterkt dit beeld of deze metafoor jou, of verzwakt het jou? Als de metafoor die je nu gebruikt je verzwakt, welk beeld zou je dan versterken?
- Wat zijn de patronen in jouw lijf als het gaat om grenzen?
-> Kan je neen zeggen tegen iets dat je niet wil? (om tegen iets volmondig 'ja' te kunnen zeggen, moeten we ook in staat zijn 'neen' te kunnen en durven zeggen)
-> Kan je voelen wat je wil en wat je niet wil?
-> Neem je je lijf serieus of ga je er met je hoofd tegenin?
-> Hoe reageer je op afkeuring, als je bepaalde keuzes maakt?
-> Hoe is je patroon in het streven naar goedkeuring?
-> Hoe ga je om met de meningen en verwachtingen (al dan niet reëel of ingebeeld) die vanuit de buitenwereld op je af komen?

Wat kan ondersteunend zijn in het onderzoeken en in beweging brengen van je patronen rond grenzen?
- Zorg voor genoeg alleen-tijd om te onderzoeken of te voelen wat je wil en wat je niet wil, zonder dat de prikkels van buitenaf dit proces verstoren.
- Zorg voor mensen rondom je die heldere spiegels zijn: mensen die door hun manier van zijn en hun manier van in het leven staan samen met jou onderzoeken hoe iets voor jou is, zonder dat ze hun wereldbeeld bewust of onbewust op jou projecteren.
- Neem je tijd in het contact met anderen, want er is tijd nodig om de signalen van je lichaam te onderzoeken. Het vraagt tijd en een trager tempo om met je lichaam te praten, om te voelen wat je wil en niet wil, om te onderzoeken wat je lichaam je wil zeggen, wat er klopt of juist niet klopt.
- Observeer jezelf op een liefdevolle manier als je merkt dat je over je grenzen bent gegaan of iemand anders over je grenzen hebt laten gaan: wat doe ik? wat denk ik? wat voel ik? welke patronen herken je hierin bij jezelf?
- Versterk je ik-besef, je gronding, bv. door focussen (zie Focussen Vlaanderen)

Wil je dit thema verder onderzoeken? Je bent van harte welkom op één van de workshops of voor individuele begeleiding.

terug naar overzicht