Buigen of barsten? Jezelf blijven in een wereld die zijn best doet je te maken zoals ieder ander

Jezelf inhouden, je kleiner maken dan je bent, zwijgen terwijl je iets wil zeggen, niet tonen hoe je over iets denkt...
Het zijn thema's die bij de gesprekken in mijn praktijk vaak aan bod komen.

Voor mij zijn het allemaal kleine of grote uitingen van gedrag waarin je jezelf aanpast: je laat jezelf niet zien, je doet alsof, je toont iets waarvan je denkt dat het beter bij je omgeving past, waarvan je hoopt dat het mensen minder zal kwetsen, waarvan je vermoedt dat het minder opmerkingen zal opleveren.

Op zich is aanpassingsgedrag helemaal niet negatief.
Integendeel, het is gewoon een uiting van onze flexibiliteit als mens. We kunnen leven in heel koude en heel warme gebieden, we kunnen een nieuwe taal leren om mensen te begrijpen, we vinden nieuwe technologie uit, we ontwikkelen nieuwe plantenrassen die meer opbrengst leveren, we bouwen onze huizen met meer isolatie om minder brandstof te verbruiken.
Dit zijn allemaal manieren waarop wij ons aanpassen aan de eisen en de beperkingen van onze omgeving.

Ook als het in het bijzonder gaat om relaties tussen mensen, is aanpassingsgedrag een ongelooflijk nuttig iets.
We kunnen afstemmen op de noden van een ander, en zo de ander beter begrijpen. We gebruiken andere woorden als we tegen een 2-jarige praten dan als we tegen een collega praten. We krijgen in ons contact met anderen constant onmiddellijke feedback over het effect dat we hebben, en als dat niet overeenstemt met hoe we willen overkomen, kunnen we experimenteren met ander gedrag.

Alleen kan aanpassen ook een enorme valkuil zijn.
Een valkuil waarin je jezelf verliest. Een valkuil waarin je constant een masker opzet. Een valkuil die kan maken dat je zélf niet eens meer weet wat je wil en voelt.
Hoe meer je verschilt van de buitenwereld, hoe meer aanpassen kan leiden tot jezelf verliezen.

Er zijn een aantal belangrijk vragen die je jezelf kan stellen bij het onderzoeken van dit thema.

1. Pas je je aan uit eigen vrije wil, of zit je vast in een patroon?
Voel je de vrijheid om te kiezen wanneer je welk gedrag stelt of niet stelt, of is het alsof je vastzit, alsof je niet anders kan, alsof je machteloos bent?
Herken je bij jezelf gedachtenpatronen als 'ik kan niet anders', 'ik moet me wel kleiner maken, anders...' of 'als ik me niet inhoud, dan...'?

2. Hoezeer pas je jezelf aan? Is het een klein laagje bovenop jezelf, waardoor je echte ik nog zichtbaar is? Of ben je zo verstopt onder allerlei lagen aangepast gedrag dat je jezelf amper nog herkent?
Als we het hebben over de mate van aanpassing, dan gaat het ook over de frequentie of tijdsduur: zijn er genoeg momenten in een dag, een week, waarop je niét het gevoel hebt je te moeten aanpassen? Genoeg momenten waarin je je vrij voelt? Waarop je je intensiteit, je snelheid, je gedrevenheid, je gevoeligheid, wel kan en mag tonen?

3. Heb je genoeg spiegels rondom jou, die jou helder weerspiegelen, en zo een tegengewicht vormen tegen het frequente aanpassen?
Met spiegels bedoel ik hier niet de exemplaren die je badkamer, hal of WC versieren. Met spiegels bedoel ik hier de mensen rondom jou.
Door de reacties en feedback (zowel impliciet als expliciet) van anderen leren we over onszelf. Een kind leert zijn of haar emoties herkennen doordat ze gespiegeld worden: 'Ja, je bent teleurgesteld, dat zie ik' als je als 2-jarige geen ijsje krijgt. 'Oh, zo heet dat gevoel', leert het kind dan. 'Door jou wordt het me altijd helder waar ik de mist in ging'. 'Oh, dus ik geef mensen iets van inzicht in hun gedrag.'
In het beste geval is de spiegel die andere mensen vormen een heldere spiegel. Echter, hoe meer je verschilt van de mensen rondom jou, hoe minder relevant hun feedback kan zijn. 'Daar moet je niet voor huilen, dat is overdreven', is feedback die erg verwarrend werkt voor een hooggevoelig kind. 'Jij reageert altijd zo overdreven, je moet je niet zo opwinden,' kan verwarrende info zijn voor een hoogbegaafde die enkel zijn natuurlijk intensiteit naar buiten bracht.
De weerkaatsing van heldere spiegels, mensen die jouw essentie herkennen en erkennen, geeft je duidelijkheid, helderheid, rust, ook als die feedback gaat over kanten van jezelf die je niet zo fijn vindt. Vervormende spiegels brengen enkel meer verwarring en kunnen op bepaalde momenten je groei en het contact met jezelf belemmeren, ook al wordt de feedback met de meest positieve intenties gegeven.

4. Wat zijn de verborgen drijfveren die je aanpas-patroon aansturen?
Welke voordelen bereik je of hoop je te bereiken door je aan te passen?
Gaat het om angst? Waar ben je bang voor? Wat probeer je te vermijden door je aan te passen?
Hoop je ergens op, als je je aanpast? Zo ja, wat hoop je dan eigenlijk te krijgen?
Ik nodig je uit om na te gaan welke gedachten samengaan met je aanpas-patroon. Wat zeg je op zo'n momenten tegen jezelf?


Wil je vrijer worden in je keuze om je wel of niet aan te passen?

- Ga er dan eens op letten in welke grote én kleine (of héél kleine) dingen je je aanpast.
Ga eens na hoe het zit met je keuze van kleding: draag je wat je zelf het allermooiste vindt? En als het gaat om eten of drinken: eet of drink je waar je zelf zin in hebt, als je bv. met een groepje uit eten gaat? Of stem je je eigenlijk af op de keuzes van de anderen?
Kijk je naar de TV-programma's die jou interesseren? Of ook naar iets wat je 'moet gezien hebben'? Verkondig je opinies die van jou zijn, of pas je je aan aan de mening van je gezelschap? Op die manier kom je weer dichter bij jezelf, ook op gebieden die misschien op het eerste zicht niet echtmet je diepste kern te maken hebben.

- Experimenteer in kleine stapjes met het jezelf-laten-zien.
Bestel een warme chocomelk, als je daar zin in hebt, ook al drinkt iedereen wijn (of net omgekeerd natuurlijk). Geef aan dat je Obama best wel ok vindt, in een gezelschap van Romney-liefhebbers (of Bart De Wever, bij een groepje Groen-stemmers). Niét om rebels te zijn, niet vanuit een hard zijn voor jezelf, maar vanuit een zacht experimenteren en observeren van jezelf. Wat gebeurt er eigenlijk met mij als ik mezelf toon? Je reacties, gedachten en angsten op dat moment geven je heel veel info over de drijfveren achter je aanpas-patroon.

Het gaat er niet om dat je je altijd en volledig en onmiddellijk toont.
Het gaat erom dat je het proces ingaat.
Dat je jezelf steeds beter leert kennen.
Leert wat je sterke punten zijn, en je minder sterke punten.
En dat die minder sterke punten er van jezelf ook mogen zijn.
Misschien zelfs niet hoeven te veranderen. Omdat ze zo'n deel zijn van jezelf. Omdat ze zo bij je horen.

Dat je kan verdragen dat je niet op alle vlakken op elk moment goedgekeurd wordt door anderen.
Dat je van jezelf mag zijn wie je bent, omdat dat jou uniek maakt.
En dat je uiteindelijk gewoon blij bent met jezelf, en je eigen ding in de wereld kan gaan zetten.
Dat wens ik je toe.

Wil je dit thema verder onderzoeken? Je bent van harte welkom op één van de workshops of voor individuele begeleiding.

terug naar overzicht